Hướng dẫn kỹ thuật nhân giống, trồng và khai thác mũ trôm

Ngày đăng: 09/04/2021 - 03:55 PM

LỜI NÓI ĐẦU

Bản hướng dẫn kỹ thuật khai thác mủ Trôm (Sterculia foetida L.) được xây dựng trên cơ sở kết quả thực hiện đề tài “Nghiên cứu chọn giống, kỹ thuật gây trồng và khai thác mủ cây Trôm (Sterculia foetida L.) ở vùng khô hạn Nam Trung Bộ” và tham khảo, thừa kế có chọn lọc những thông tin, kết quả nghiên cứu và sản xuất có liên quan. Bản hướng dẫn kỹ thuật này do Viện Khoa học Lâm nghiệp Nam Bộ soạn thảo và được Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam ban hành.

PHẦN 1: QUY ĐỊNH CHUNG

1. Mục tiêu và nội  dung

Hướng dẫn kỹ thuật này quy định những nội dung, yêu cầu và kỹ thuật khai thác mủ cây Trôm (Sterculia foetida L), từ khâu khai thác, sơ chế và bảo quản.

2. Đối tượng và phạm vi áp dụng    

Hướng dẫn kỹ thuật này áp dụng cho các tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện  để tiến hành khai khác mủ Trôm ở khu vực khô hạn Nam Trung bộ.

 

PHẦN 2. ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG

1. Điều kiện nhân lực

          Có đủ nhân lực được tập huấn về kỹ thuật khai thác mủ theo hướng dẫn kỹ thuật này.

2. Cơ sở vật chất

          Có đủ các thiết bị phục vụ cho việc khai thác, sơ chế và bảo quản mủ: Khoan cầm tay, dao, túi hứng mủ (miếng nhưa hoặc nhôm), thau, chậu đựng mủ.

3. Các thuật ngữ có liên quan

          - Mủ Trôm: được tạo thành trên cây là do sự biến đổi của màng tế bào. Mủ có nguồn gốc bệnh lý. Cây tiết ra mủ là một phản ứng đối với điều kiện không thuận lợi.

 

PHẦN 3. KỸ THUẬT KHAI THÁC MỦ, SƠ CHẾ VÀ BẢO QUẢN MỦ

1. Thời điểm khai thác

a. Tiêu chuẩn cây khai thác

- Với cây Trôm trồng thâm canh trên đất tốt, phát triển nhanh, tiến hành khai thác mủ ở tuổi 4, khi cây cao 3,5 - 4 m; đường kính ở vị trí 1,3m bình quân ≥ 10 cm.

- Với cây Trôm trồng trên đất khô cằn, nắng hạn thì trồng khoảng 5 năm, cao 4-5m, đường kính ở vị trí 1,3 m bình quân ≥ 15 cm bắt đầu khai thác mủ.

- Vườn cây đủ tiêu chuẩn đưa vào khai thác khi có khoảng 50% số cây đạt tiêu chuẩn về đường kính trên.

b. Thời gian khai thác: Tiến hành khai thác vào mùa khô từ tháng 11 đến tháng 7 năm sau. Tuy nhiên, từ tháng 3-4 cây Trôm thay lá nên thời gian này ngừng khai thác.

Hình 01. Rừng trồng Trôm đến tuổi khai thác

2. Công tác chuẩn bị

- Phát dọn hiện trường khai thác: Trước khi khai thác cần tiến hành phát dọn thực bì hiện trường khai thác.

- Chuẩn bị dung cụ khai thác:

Dụng cụ khai thác mủ cây Trôm gồm có: Khoan cầm tay, ghim bấm, dụng cụ hứng mủ (túi nilon, miếng nhựa cứng, miếng nhôm mỏng)


Hình 02. Dụng cụ khai thác mủ Trôm

3. Kỹ thuật khai thác

Bước 1: Tiến hành vệ sinh, dùng dao cạo sạch lớp biểu bì tại vị trí dự kiến sẽ khoan lỗ.

Bước 2: Dùng khoan tay, có kích thước mũi khoan Ф = 1,5cm, khoan ở độ cao từ 0,5 m đến 1,3 m so với mặt đất, mũi khoan vuông góc với thân cây. Khoan xuyên qua lớp vỏ, vừa tới phần gỗ thì dừng lại. Tùy theo kích thước cây Trôm khai thác có thể xác định được số lượng lỗ khoan, thông thường khoảng 3 lỗ với cây Trôm khai thác lần đầu, và 4-6 lỗ cho các lần tiếp theo, mỗi lỗ khoan cách nhau khoảng 30cm. Khoan lỗ vòng tròn theo thân cây.

        

Hình 03. Khoan lỗ khai thác mủ

Bước 3: Dùng ghim để cố định dụng cụ hứng mủ ở phía dưới lỗ khoan, dụng cụ hứng mủ phải có kích thước lớn hơn 2 lần lỗ khoan. Nếu sử dụng túi nilon cần có đường kính 5 – 7cm, nếu dùng tấm nhựa hoặc miếng nhôm đường kính 3 – 5cm. Dụng cụ hứng nhựa phải đặt sát vào lỗ khoan.

Hình 04. Cố định dụng cụ hứng mủ Trôm

Bước 4: Tiến hành thu mủ sau 2-3 ngày tùy thuộc vào lượng mủ của từng cây, thời gian lấy mủ từ 5-7 lần đối với cây 5 – 8 năm tuổi, 10 – 15 lần đối với cây ≥ 8 tuổi. Sau khi các lỗ tiết mủ từ thân cây tự lành trở lại, tiếp tục khoan các lỗ khác ở vị trí cao hơn, vị trí mới cách vị trí cũ khoảng 10cm và so le với vị trí cũ.

4. Sơ chế và bảo quản mủ Trôm

a. Sơ chế

- Mủ Trôm khi chảy ra ở dạng lỏng, sau khi tiếp xúc với không khí thì dần khô lại vì vậy khi thu mủ Trôm cần phải tạo hình ngay theo yêu cầu của người dùng, tránh việc gom mủ vào một chỗ vì khi để lâu mủ sẽ vón cục lại với nhau.

Hình 05. Tạo hình và sơ chế sau khi thu mủ

- Sau khi thu mủ Trôm, cần loại bỏ các tạp chất như dăm, vỏ cây, lá, bụi bẩn bám vào mủ trong quá trình khai thác mủ, sử dụng kéo để cắt bỏ phần mủ bị dính tạm chất.

- Sau khi loại bỏ tạp chất, tiến hành tạo hình miếng mủ khi đi phơi nắng bằng cách dùng tay kéo dài tạo thành những “thỏi”, phơi nắng từ 2-3 ngày dưới trời nắng gắt.

Hình 06. Vệ sinh và phơi mủ Trôm

- Bảo quản

Mủ Trôm sau khi được phân loại và phơi khô cần được cất giữ trong túi nilon, hộp nhựa sạch nơi thoáng mát, không bị tiếp xúc với hơi nước và không khí bên ngoài.

Hình 07. Bảo quản mủ Trôm

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 

  1. Phùng Văn Khen và cộng sự, 2017. Nghiên cứu chọn giống, kỹ thuật gây trồng và khai thác mủ cây Trôm (sterculia foetida L) tại vùng khô hạn Nam Trung bộ. Báo cáo sơ kết đề tài Viện Khoa học Lâm nghiệp Nam Bộ.
  2. Food and agriculture organization of the united nations (FAO), 1995. Gums, resins and latexes of plant origin. Table 1 Gums, resins and latexes described in the report, pp 7 – 8