Sáp nhập Viện Điều tra, Quy hoạch rừng vào Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam

Sáng 9/1, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Lễ công bố Quyết định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam (VAFS). Sự kiện đánh dấu bước hoàn tất về mặt tổ chức sau khi Viện Điều tra, Quy hoạch rừng được chuyển nguyên trạng về trực thuộc VAFS, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Theo Quyết định 5928/QĐ-BNNMT, Viện Điều tra, Quy hoạch rừng không còn là đơn vị sự nghiệp độc lập mà trở thành đơn vị trực thuộc VAFS. Việc chuyển giao được thực hiện theo nguyên trạng, bao gồm chức năng, nhiệm vụ chuyên môn; đội ngũ viên chức, người lao động; tài chính, tài sản, cơ sở vật chất; các chương trình, đề án, dự án, nhiệm vụ khoa học công nghệ đang triển khai cùng toàn bộ hồ sơ, tài liệu và quyền, nghĩa vụ pháp lý liên quan.

Cùng với đó, Quyết định 5929/QĐ-BNNMT được công bố, xác định VAFS là tổ chức sự nghiệp khoa học và công nghệ công lập hạng đặc biệt, trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Viện có chức năng nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng; điều tra cơ bản; quy hoạch, thiết kế; phát triển, ứng dụng và chuyển giao công nghệ; đào tạo nguồn nhân lực khoa học công nghệ; hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực lâm nghiệp, đa dạng sinh học, đất đai, tài nguyên và môi trường.

Viện đồng thời là đơn vị cung cấp luận cứ khoa học, cơ sở dữ liệu, công cụ kỹ thuật và giải pháp chính sách phục vụ công tác quản lý nhà nước của Bộ trong lĩnh vực lâm nghiệp và môi trường.

Sau sắp xếp, Viện Điều tra, Quy hoạch rừng tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ điều tra, kiểm kê và quy hoạch rừng với tư cách là đơn vị sự nghiệp trực thuộc VAFS, bảo đảm tính kế thừa về nhân lực, dữ liệu và các chương trình chuyên môn đang triển khai.

Về tổ chức bộ máy, VAFS gồm các ban tham mưu và hệ thống các viện nghiên cứu chuyên ngành, viện vùng và đơn vị sự nghiệp trực thuộc theo quy định mới. Trong giai đoạn chuyển tiếp, các đơn vị tiếp tục hoạt động theo quy định hiện hành cho đến khi các quyết định cụ thể về chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của từng đơn vị trực thuộc được ban hành.

Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh việc sắp xếp tổ chức lần này không mang tính hình thức hay giải pháp tình thế, mà là bước đi chiến lược dài hạn của ngành.

Theo Thứ trưởng, lâm nghiệp đang đứng trước những yêu cầu chưa từng có, vừa phải bảo vệ tài nguyên rừng, tài nguyên đa dạng sinh học, vừa phát triển kinh tế, đồng thời thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu, đa dạng sinh học và giảm phát thải khí nhà kính. Trong bối cảnh đó, cách tiếp cận quản lý rừng theo từng “mắt xích” rời rạc không còn phù hợp.

Ông cho rằng điều tra, quy hoạch rừng không thể tách rời nghiên cứu khoa học. Thực tế cho thấy, nếu điều tra không gắn với nghiên cứu, dữ liệu dễ dừng lại trên giấy hoặc có hiệu quả khai thác rất thấp. Ngược lại, nghiên cứu không gắn với quy hoạch sẽ khó tạo ra sản phẩm khoa học đi vào thực tiễn. Quy hoạch thiếu nền tảng khoa học sẽ tiềm ẩn rủi ro trong các quyết định quản lý, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay.

Từ đó, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định việc sáp nhập 2 viện nhằm chấm dứt tình trạng phân mảnh, hình thành một chỉnh thể khoa học thống nhất, nơi dữ liệu phục vụ nghiên cứu, nghiên cứu dẫn dắt quy hoạch và quy hoạch quay trở lại phục vụ quản lý, phát triển. “Chúng ta không thiếu đề tài, mà thiếu những sản phẩm khoa học đủ sức dẫn dắt chính sách đi vào cuộc sống”, ông nói.

Liên quan đến quyết định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của VAFS, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị coi đây là đơn vị khoa học đầu ngành, là điểm tựa trí tuệ cho Bộ trong quản lý lĩnh vực lâm nghiệp. Điều này đồng thời đặt ra yêu cầu rất cao đối với Viện trong việc trả lời những bài toán lớn của ngành.

Trong đó, ông nêu hàng loạt vấn đề then chốt cần được giải quyết bằng khoa học như, phát triển rừng gỗ lớn hiệu quả, chất lượng cao; nâng cao sinh kế cho người dân sống trong rừng và phụ thuộc vào rừng; xác định đầy đủ giá trị của rừng, các dịch vụ môi trường rừng bằng những số liệu tin cậy, được quốc tế công nhận; quản lý rừng minh bạch; thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành lâm nghiệp một cách hiệu quả và lan tỏa.

Thứ trưởng khẳng định, việc sáp nhập không phải là phép cộng cơ học hay sự dung hòa dễ dãi giữa các chức năng, nhiệm vụ của hai đơn vị. Tổ chức mới không cho phép tiếp tục tư duy cũ, cách làm cũ hay thói quen cũ.

Trong công tác tổ chức cán bộ, Thứ trưởng yêu cầu VAFS tuân thủ các nguyên tắc: bộ máy gọn, rõ, hiệu quả; đánh giá cán bộ dựa trên sản phẩm cuối cùng và giá trị đóng góp thực chất, không dựa vào thâm niên hay nguồn gốc đơn vị; xây dựng văn hóa làm việc minh bạch, tôn trọng chuyên môn, coi tranh luận khoa học là động lực phát triển.

Ông cũng lưu ý cần sớm chấm dứt cách làm việc mang tính “ghi công, chấm điểm để trả lương”, đặc biệt trong môi trường nghiên cứu khoa học. Ngành lâm nghiệp cần những nhà khoa học có bản lĩnh, dám chịu trách nhiệm và theo đuổi đến cùng sản phẩm của mình.

Định hướng nhiệm vụ thời gian tới, Thứ trưởng đề nghị Viện hiện đại hóa toàn diện công tác điều tra, quy hoạch rừng bằng công nghệ số, viễn thám, sử dụng cơ sở dữ liệu quản lý rừng theo thời gian thực, bảo đảm không chậm, không thiếu, không sai lệch.

Đồng thời, tập trung nghiên cứu bảo tồn đa dạng sinh học, hệ sinh thái rừng, quản trị rừng và các mô hình kinh tế rừng hiệu quả như rừng gỗ lớn, lâm sản ngoài gỗ, dược liệu dưới tán rừng, kinh tế rừng đa giá trị, với yêu cầu đo lường được hiệu quả kinh tế, không dừng ở mô tả kỹ thuật.

Khoa học lâm nghiệp phải đồng hành trực tiếp với mục tiêu giảm phát thải, phát triển dịch vụ môi trường rừng - những lĩnh vực mới nhưng đòi hỏi độ chính xác và chuẩn mực cao theo quy định quốc tế. Bên cạnh đó, nghiên cứu chính sách cần đi trước một bước, có trách nhiệm, giảm rủi ro trong quản lý và không làm tăng gánh nặng thủ tục.

Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh rừng là lĩnh vực mà mỗi quyết định hôm nay sẽ ảnh hưởng đến nhiều thế hệ mai sau. "Làm lâm nghiệp cần kiên nhẫn, nhưng khoa học lâm nghiệp không được phép chậm trễ", ông chia sẻ và đề nghị mỗi thành viên VAFS chủ động, xây dựng nền tảng khoa học mạnh hơn, tập trung hơn và có trách nhiệm hơn với quản lý, phát triển rừng bền vững.

PGS.TS Phí Hồng Hải, Phó giám đốc VAFS cho biết, quyết định về công tác tổ chức, cũng như quy định chức năng, nhiệm vụ mới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hoạt động của Viện giai đoạn tới.

Viện nhận thức rõ đây vừa là vinh dự, vừa là trách nhiệm lớn khi được giao thêm nhiều nhiệm vụ mới, với phạm vi hoạt động mở rộng và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nghiên cứu, tư vấn khoa học phục vụ quản lý ngành lâm nghiệp. Bối cảnh mới đòi hỏi Viện phải đổi mới tư duy, phương pháp làm việc và nâng cao trách nhiệm trong từng sản phẩm khoa học.

Lãnh đạo VAFS khẳng định, tập trung xây dựng tập thể đoàn kết, phát huy vai trò nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, tạo ra các sản phẩm có giá trị thực tiễn, đáp ứng yêu cầu quản lý và phát triển lâm nghiệp giai đoạn mới. Viện cam kết nỗ lực hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao, xứng đáng với sự tin tưởng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Theo cơ cấu mới, VAFS có 3 ban tham mưu, giúp việc cùng 14 đơn vị sự nghiệp trực thuộc, bao gồm các viện nghiên cứu chuyên ngành, viện vùng, trung tâm chứng nhận và bảo tàng tài nguyên rừng. 

Bảo Thắng